De logica van geluk - Mo Gawdat

De logica van geluk – Mo Gawdat (Bron afbeelding: Bol.com)

“Hij was gezond, extreem rijk en succesvol, maar Mo Gawdat voelde zich diep ongelukkig.” Zo begint de tekst op de achterkant van het boek De logica van geluk. Mo Gawdat is Chief Business Officer bij Google [X] – een afdeling van Google die zich richt op disruptieve technologieën zoals zelfrijdende auto’s – en besloot ‘geluk’te benaderen als een ingenieur. Zo heeft Mo Gawdat naar eigen zeggen onderzoek gedaan naar bewijsbare feiten en heeft daar analytische logica op toegepast.

Tijdens zijn zoektocht naar een formule voor geluk, stierf zijn zoon Ali. “En tijdens de verwerking van dit grote verlies vond Mo een nieuwe missie: hij zou zijn bevindingen delen met de hele wereld om zo veel mogelijk mensen te helpen gelukkiger te worden.”

Ik pikte dit boek op omdat ik nog zoekende ben om mijn eigen missie – Bijdragen aan een rechtvaardige wereld waarin iedereen gelukkig kan zijn –  zo goed mogelijk te kunnen vervullen. Een boek dat beschrijft wat geluk is leek voor twee tientjes en een paar uur van mijn tijd een goede investering.

De formule van geluk

Het boek is logisch opgebouwd (hoe kan het ook anders met zo’n titel?!). De rode draad door het boek is Mo’s zoektocht naar de formule voor geluk. Hij beschrijft al vroeg in het boek hoe deze formule eruit ziet:

Geluk = jouw perceptie van de gebeurtenissen in je leven – jouw verwachtingen van het leven.

Deze formule is niet nieuw, Tim Urban deelde in het artikel Why generation Y yuppies are unhappy de formule in een iets andere vorm: “Geluk = Realiteit – Verwachtingen”1

In ‘De logica van geluk’ staat niet de formule centraal, maar de beperkingen die de uitkomst van de formule negatief beïnvloeden. Mo beschrijft daarom in het boek zes grote illusies, zeven blinde vlekken en vijf ultieme waarheden. Ik zal niet de hele inhoud van het boek bespreken, maar de zes grote illusies wil ik graag met je delen. De illusies zijn namelijk een goede herinnering aan het feit dat we ons vaak onnodig druk maken.

Dit zijn de zes grote illusies die Mo Gawdat beschrijft in ‘De logica van geluk’:

  1. Gedachte-illusie
  2. Zelfillusie
  3. Kennis-illusie
  4. Tijdillusie
  5. Controle-illusie
  6. Angstillusie

Gedachte-illusie

We hebben allemaal een stemmetje in ons hoofd die lijkt te bestaan om ons ongelukkig te maken. “Het stemmetje zeurt over wat ons te wachten staat, kleineert ons, straft ons, ruziet, discussieert, kritiseert, vergelijkt en houdt maar niet op.”

Mo schrijft dat het brein niet kan multitasken. Je kunt hier je voordeel mee doen. Als je je richt op iets buiten jezelf, heeft het brein geen tijd voor het stemmetje. Ben je bewust van je omgeving en let op de kleinste details. Een andere manier om het stemmetje te dempen is door meditatie. Je richt dan juist al je aandacht naar binnen. Ook in dit geval is je brein te druk bezig om het stemmetje een podium te kunnen geven.

Zelfillusie

Wie ben je nu eigenlijk? Ben je je lichaam? Nee, want als je dikker of slanker wordt, ben je niet meer of minder jou. En ook als je je ledematen verliest, ben je nog steeds jezelf. Volgens Mo Gawdat ben je geen fysiek voorwerp. Je bent een observator die de fysieke wereld waarneemt. Het leven draait niet om jou. Je bent slechts een van de miljarden mensen op aarde, en een van de biljoenen andere levende wezens op aarde.

Je bent dus slechts één van de biljoenen andere observatoren in deze wereld. En geen enkele observator is het middelpunt van het universum. We zijn allemaal met elkaar vervlochten. Wat jou allemaal overkomt heeft niets met jou persoonlijk te maken, het is gewoon de manier waarop dingen gaan. Probeer dat te accepteren.

“Ontvang in eenvoud alles dat je overkomt” – Rashi2

Kennisillusie

We denken veel te weten over de wereld om ons heen. Maar dat is een illusie. Toen Newton zwaartekracht ontdekte en zijn wetten van beweging publiceerde, ontstond er ophef. Totdat de wetten voldoende werden bewezen en uiteindelijk geaccepteerd werden als feiten die alles verklaarden. En iemand die vervolgens die feiten in twijfel zou durven nemen zou weer ophef veroorzaken.

Na verloop van tijd bleken de wetten van Newton niet toereikend te zijn, de ontdekking hiervan leidde tot eenzelfde cyclus als bij de ontdekking van Newton. Mo beschrijft dit als ‘De arrogantie cyclus’: deze cyclus verloopt van ‘ontdekking’ (zwaartekracht) naar ‘discussie’ (ophef omdat de ontdekking indruist tegen de huidige gang van zaken) naar ‘acceptatie’ (de ontdekking is voldoende geaccepteerd) naar ‘arrogantie’ (de ontdekking wordt onderdeel van de huidige gang van zaken).

Ontdekking→Discussie →Acceptatie →Arrogantie

Onze kennis is niet volledig, maar vaak zijn we te arrogant om dat onder ogen te zien. Het is beter om onder ogen te zien dat onze kennis nooit volledig is. Of zoals Socrates gezegd zou hebben:

“Ik weet dat ik niets weet” – Socrates

Tijdillusie

Ook tijd is een illusie volgens Mo. Einstein gaf aan dat tijd en ruimte geen verschillende zaken zijn. Hij beweerde dat de combinatie ruimte-tijd samen een vierdimensionale structuur vormen. “Wiskundig gezien maken ruimte-tijd, verleden, heden en toekomst deel uit van een integraal vierdimensionale structuur waarin alle ruimte en alle tijd voortdurend blijven bestaan.”

Wat kunnen we in de praktijk met deze erg theoretische benadering van het begrip ‘tijd’?

Mo schrijft dat tijd nuttig is voor praktische zaken zoals doktersafspraken, dit noemt hij kloktijd. Maar hij beschrijft ook ‘hersentijd’, dit is de tijd die gaat over gedachten over het verleden of de toekomst. Het verleden kan niet veranderd worden, en de toekomst is onvoorspelbaar. Richt je aandacht op het heden.

Controle-illusie

Kleine gebeurtenissen kunnen leiden tot grote gevolgen. De wiskundige en meteoroloog Edward Lorenz bedacht ‘het vlindereffect’: vlinders die in Brazilië met hun vleugels fladderen kunnen een orkaan veroorzaken in Florida.3

“Biljoenen van dit soort vlindereffecten omringen ons constant. Ze veranderen ons leven meer dan we ons kunnen voorstellen.” Het enige waar je volgens Mo Gawdat controle over hebt, zijn je daden en je houding. Dit is oude wijn in nieuwe zakken. Vermoedelijk heeft Mo het boek Man’s search for meaning (aanrader!) gelezen.

Angstillusie

Angst is een overblijfsel uit de tijd dat we nog jagers-verzamelaars waren. Toen we in de Savanne leefden, was het erg nuttig om in angst te leven en alert te zijn als er beweging in het gras was. Het kon wel een tijger zijn! Maar vandaag de dag is het niet altijd behulpzaam om angst mee te dragen.

Mo geeft een voorbeeld van de angst om te presenteren. Hij stelt vervolgens steeds de vraag “wat is het ergste wat er kan gebeuren?” Deze vragen lijden tot een worstcasescenario met je kernangst: hetgeen waar je werkelijk bang voor bent. Als je je worstcasescenario hebt – bijvoorbeeld dat je bang bent dat je van het podium gejoeld wordt – kun je jezelf een aantal vervolgvragen stellen:

  • En wat dan nog? Je zult je een tijdje rot voelen over de ervaring.
  • Hoe waarschijnlijk is het? Niet zo erg waarschijnlijk. Hoe vaak heb je presentaties gezien of bijgewoond waarbij de spreker van het podium gejoeld werd?
  • Kan ik iets doen om dit scenario te voorkomen? Oefenen, oefenen en oefenen.
  • Kan ik herstellen? Denk je dat je je leven lang getraumatiseerd bent na een gefaalde presentatie?
  • Wat gebeurt er als ik niets doe? Je angst zal altijd bij je blijven en je elke keer verlammen dat je een groep mensen moet toespreken.
  • Wat is het bestcasescenario? Je presentatie verloopt precies zoals het hoort: je blijkt je zorgen gemaakt te hebben om niets want de luisteraars hangen aan je lippen en zijn geraakt door je presentatie.

Angsten kun je niet ontlopen, ze blijven je achtervolgen. Je moet ze overwinnen om ervan af te komen.

Over ‘De logica van geluk’

Dit zijn de zes grote illusies uit het boek ‘De logica van geluk’ van Mo Gawdat. Ik hoop dat je deze zes illusies bij jezelf weet te herkennen, zodat deze je niet kunnen beperken in je geluk. Ik kan het boek aanbevelen als je meer wilt weten over de zes grote illusies, de zeven blinde vlekken en de vijf waarheden. Je hoeft echt niet depressief te zijn voordat je een boek over geluk gaat lezen. De logica van geluk bevat wijsheden die voor veel mensen geschikt zijn.

Mo Gawdat heeft een goedlopend verhaal geschreven dat gemakkelijk wegleest. Sommige delen in het boek waren voor mij een genot om te lezen, zoals het deel over zelfillusie. In dat deel heeft Mo een filosofische inslag en gebruikt hij een sterk staaltje logica en aansprekende metaforen.

Andere delen, zoals de ultieme waarheid van dood en het ontwerp, zijn in mijn beleving minder sterk. Mo heeft wederom de filosofische insteek die ik waardeer. Maar de onderwerpen die hij aansnijdt zijn te groot voor het boek. Hij schrijft dat het leven iets is dat altijd zal bestaan en dat geboorte en dood slechts poorten zijn waar we onze fysieke gedaante ingaan. En hij schrijft dat het leven gecreëerd is door een ontwerper.

Is het leven ontworpen?

In het deel over de ontwerper vervalt Mo in het beschrijven van zaken waarvan we niet kunnen weten of het waar is. Hij druist hiermee in tegen de belofte op de achterflap van het boek: “…onderzoek de bewijsbare feiten en pas een analytische logica toe.” De logica die hij in dit deel toepaste is minder sterk dan in andere delen van het boek.

Als we als observatoren al niet kunnen vertrouwen op de zintuigen waarmee wij de fysieke wereld waarnemen, dan is het onbegonnen werk om te achterhalen hoe die fysieke wereld is ontstaan. Ik denk dat Mo Gawdat een te groot thema heeft proberen te verwerken in zijn boek. Hier was hij blijkbaar al voor gewaarschuwd door anderen: “Toen ik begon te schrijven over de grote waarheden, zei iedereen dat ik dit onderwerp moest vermijden.”

Hoopvolle gedachten

Ik denk dat het deel over de dood en de ontwerper niet helemaal bekritiseerd moet worden. Het kan veel mensen hoop geven. Het lijkt me namelijk een geruststellende gedachte om te weten dat je verloren geliefden altijd blijven voorbestaan en dat je ze na je dood weer ziet. Maar misschien is er niets meer dan leven of dood. Misschien is het fysieke lichaam het enige dat je hebt en zijn je gedachten en gevoelens niet meer dan een illusie die gecreëerd is door je fysieke hersenen. Als je begint over dit soort zaken, dan kun je veel mogelijke scenario’s bedenken omdat geen enkel scenario te bewijzen is.

Maar, als het niemand anders schaadt, maakt het dan uit in welk scenario je gelooft? Mo Gawdat geeft het treffend weer: “Als mijn hersenen proberen de boel over te nemen, als twijfel, cynisme en het oeverloze geklets de kop opsteken, denk ik aan mijn gouden regel voor geluk: als je moet kiezen tussen twee gedachten en je kunt ze beiden niet bewijzen, kies dan voor de gedachte die je gelukkig maakt.”

 

Bronnen

Bol.com: De logica van geluk & Man’s Search For Meaning

Schmid, W.: ‘Ik weet dat ik niets weet’

Urban, T.: Why Generation Y Yuppies Are Unhappy

Whipp, G.: The Coen brothers: Just accept the mystery

Wikipedia: Butterfly effect


Deel dit artikel: