Adidas heeft onlangs een schoen van oceaanplastic 1 gelanceerd. De schoen is ontwikkeld in samenwerking met Parley for the oceans, een non-profit organisatie die zich inzet om de oceanen te redden 2

Eerder ontwikkelde G-star al een kledinglijn gemaakt van oceaanplastic (link naar video) in samenwerking met Bionic yarn. Het plastic afval in het milieu is een groot probleem waar dringend iets aan gedaan moet worden. Maar ik vraag me af of het verwerken van plastic in kleding wel de weg is die we in willen slaan.

Adidas schoenen gemaakt van oceaanplastic

Afbeelding: Schoenen gemaakt van oceaanplastic (Adidas).

Micro- en nanoplastic

Kleding is een product dat aan slijtage onderhevig is. Het in de producten verwerkte plastic zal afslijten met als gevolg dat kleine deeltjes in de lucht, de grond en het water terechtkomen. De schadelijke stoffen in plastic kunnen zo in micro-, en zelfs in nanovorm het milieu aantasten. Deze plasticdeeltjes zijn zo klein dat ze niet met het blote oog te zien zijn. Ze zijn zo klein dat ze ongemerkt je lichaam binnendringen. Zo klein dat het onmogelijk lijkt om ze te bestrijden.

Het probleem wordt zo verschoven van een moeilijk te managen afvalstroom naar een microscopische afvalstroom die dezelfde schadelijke stoffen bevat maar nu in een vorm die nog moeilijker te bestrijden is.

Ja, inderdaad. De oplossing die bedrijven nu hebben voor het plastic afval in het milieu is om het plastic te gebruiken voor nieuwe producten, maar door dat te doen eindigt dat plastic uiteindelijk weer in een miniscule, niet te bestrijden vorm in het milieu. Het probleem wordt zo verschoven van een moeilijk te managen afvalstroom naar een microscopische afvalstroom die dezelfde schadelijke stoffen bevat maar nu in een vorm die nog moeilijker te bestrijden is.

Het onbruikbaar maken van plastic

De meeste kleding is een hybridevorm van verschillende materialen wat ervoor zorgt dat het moeilijk te recyclen is. Als kleding waar plastic in verwerkt zit aan het einde van de levensduur is gekomen dan is het plastic dat nog wel in het product zit niet meer te herwinnen en voor altijd onbruikbaar geworden. Het plastic gaat dan een toekomst tegemoet op vuilnisbelten of in verbrandingsovens waardoor de schadelijke stoffen respectievelijk in de grond of in de lucht terechtkomen.

Dit baart me zorgen. En die zorgen heb ik kort geleden geuit naar de Plastic Soup Foundation. De organisatie wist me te vertellen dat het vrijkomen van veelal synthetische vezels uit kleding een groot probleem is. Volgens de organisatie komen elke keer wanneer een was gedraaid wordt zo’n 20 miljoen vezeltjes vrij, volgens hen zijn die vezels in het milieu al in veelvoud aangetroffen. Plastic Soup Foundation gaf aan het met me eens te zijn dat er meer moet gebeuren dan oceaanplastic in kleding te verwerken en dat kleding als bron van micro- en nanoplastic gestopt moet worden. Ze vinden dat de kledingindustrie hier een verantwoordelijkheid in heeft.

De contactpersoon binnen Plastic Soup Foundation wees me op het Mermaids Life+ event, dat 16 december plaats zou vinden. Op dit evenement zouden resultaten gepresenteerd worden van het internationale onderzoeksproject Mermaids Ocean Clean Wash, dat 3 jaar heeft gelopen en waar onderzoek is gedaan naar hoeveel, onder welke omstandigheden en op welke manier vezelverlies kan worden voorkomen.

Video: Tijdens het wassen van kleding komen veel kleine stofdeeltjes vrij (Plastic Soup Foundation).

Een sneak preview tijdens het Mermaids Life+ event

Een bezoek aan het Mermaids Life+ Event leek me een uitgelezen kans om verdieping in het onderwerp te krijgen en een mogelijkheid om mijn overpeinzingen over dit onderwerp te bespreken met deskundigen op dit gebied. Ik zag in gedachten al een prachtig artikel ontstaan over het evenement: waarom het evenement georganiseerd werd, waarom dat zo belangrijk is en wat er aan het probleem gedaan wordt en gedaan kan worden. Maar eenmaal aangekomen op de locatie van het evenement werd mij en andere deelnemers vriendelijk verzocht een geheimhoudingsverklaring te tekenen om toegang te krijgen.

Niets van wat besproken werd zou naar buiten gecommuniceerd mogen worden. Tijdens het evenement zouden zaken besproken worden die pas later bekend gemaakt zouden worden aan het grote publiek. Aan de ene kant vond ik het jammer dat ik twee uur gereisd had voor een artikel dat ik nu niet kon schrijven, aan de andere kant vond ik het een mooie kans om met dit selecte gezelschap een sneak preview te krijgen van de onderzoeksresultaten van Mermaids Ocean Clean Wash.

Het was een exclusief evenement met veel kennis in een kleinschalige setting. Zo waren onder andere LEITAT (Spaans technologisch instituut), Consiglio Nazionale delle Ricerche (Nationale onderzoeksraad van Italië), Parley for the oceans, Adidas en de Plastic soup foundation aan het woord. Over de inhoud van het evenement mag ik dus niets vertellen, wat enigszins frustrerend is. Maar wat ik wel kan vertellen is dat mijn kritische vragen grotendeels onbeantwoord zijn gebleven.

Dé oplossing voor plastic afval moet nog ontwikkeld worden

Vooralsnog zie ik geen juiste oplossing om plastic afval toe te passen in nieuwe producten, dat wil zeggen: oplossingen die geen risico’s met zich meenemen. De vergelijking is wellicht extreem, maar zou plastic niet beter behandeld kunnen worden als kernafval? Je haalt het wel uit je hoofd om kernafval te gebruiken omdat er nu eenmaal zoveel van beschikbaar is. Maar met plastic, dat ook schadelijk is voor het milieu (zij het in mindere mate) doen we dit wel. Het lijkt een betere optie om plastic veilig op te slaan, net als bij kernafval, totdat er een goede oplossing voor ontwikkeld is.

We hebben een fout gemaakt door plastic te produceren, we moeten er onmiddelijk mee stoppen en we moeten toegeven dat we geen goede oplossing hebben voor het plastic afval.

Plastic afval uit het milieu halen en veilig opslaan kost geld, veel geld. Het opnieuw gebruiken van plastic levert nieuwe producten en geld op. En daar zit de constructiefout. In plaats van te accepteren dat we een fout hebben gemaakt (plastic produceren) en accepteren dat we op de blaren moeten zitten (plastic veilig opslaan), gaan we een oplossing bedenken die economisch rendabel is zonder te kijken naar de lange termijn.

De generatie die plastic uitgevonden heeft, heeft de huidige generatie opgezadeld met het plastic afvalprobleem. De huidige generatie ontwikkelt een manier om dat plastic op te ruimen op een manier waardoor de volgende generatie mogelijk in de problemen komt. We kunnen onszelf niet blijven beperken tot dit kortzichtige denkpatroon. We zijn beter dan dat.

Plastic opnieuw uitvinden

Dat het plastic er is, wil niet per definitie zeggen dat het ook gebruikt moet gaan worden. De kern van het probleem is het plastic. Plastic is een slecht ontworpen materiaal die je gewoon niet zou moeten willen gebruiken. Met de kennis van nu, ben ik van mening dat we moeten stoppen met het verwerken van plastic in producten die aan slijtage onderhevig zijn. Dus plastic verwerken in kleding en schoenen? Niet doen. Het is in mijn ogen slechts het vervangen van een probleem met een ander probleem. We weten niet eens of het initiële probleem (plastic afval in het milieu) ernstiger is dan het probleem dat we ervoor in de plaats brengen (micro- en nanoplastics in het milieu).

Een eventuele andere manier om het oceaanplastic te gebruiken, zou zijn in minder slijtagegevoelige producten zoals verkeersdrempels of bouwblokken, maar ook dit is allesbehalve ideaal. Want ook het plastic in verkeersdrempels en in bouwstenen lekken schadelijke stoffen naar de grond en lucht. En wat als er brand uitbreekt in een huis met gerecyclede plastic bouwblokken? Dan komen schadelijke stoffen alsnog vrij in de lucht.

Plastic is niet voor niets ontwikkeld. Het materiaal heeft ook voordelen, zo zorgt plastic voor een goede hygiëne omdat onder andere voedingswaren goed verpakt kunnen worden. Maar het is duidelijk een materiaal waar bij het ontwikkelen ervan alleen rekening werd gehouden met het gebruik, en niet het afdanken ervan.

Dit is waar circulair- of wieg-tot-wieg denken (origineel: cradle-to-cradle) bij kan helpen. De belangrijkste vraag in het ontwerpproces is volgens de grondleggers van het cradle-to-cradle gedachtegoed “What’s next?” oftewel: Wat is de volgende stap? Deze vraag is duidelijk niet gesteld bij het ontwerpproces van plastic. We zouden plastic moeten heruitvinden.

Video: Een concreet voorbeeld van wat gebeurt als je tijdens het ontwerpproces niet nadenkt over het afdanken van een product. (Chris Jordan – Midway)

Milieuverantwoord plastic

Er zijn studenten die klaargestoomd worden om nieuwe materialen op basis van hernieuwbare natuurlijke grondstoffen (biobased products) te ontwikkelen. Zo wordt er hard gewerkt aan bioplastic, plastic dat uit natuurlijke producten wordt gemaakt in plaats van (het etheen uit) aardolie.

Er is al een grote verscheidenheid aan verpakkingsmateriaal verkrijgbaar dat gemaakt is van hernieuwbare, natuurlijke grondstoffen zoals bagasse 3. Stel je voor dat je in de supermarkt een plastic tasje krijgt om je boodschappen mee te nemen, je deze vervolgens een aantal keer gebruikt en daarna weggooit in je tuin (of GFT-bak). Dit is niet iets voor in een verre toekomst, het is nú al mogelijk. Door plastic te vervangen door natuurlijke materialen pak je het probleem van plastic afval in het milieu bij de wortel aan.

We hebben een fout gemaakt door plastic te produceren, we moeten er onmiddellijk mee stoppen en we moeten toegeven dat we geen goede oplossing hebben voor het plastic afval. Plastic kun je duurzamer maken, maar nooit duurzaam. Dat is de reden dat we moeten werken aan nieuwe materialen. Materialen die werkelijk duurzaam kunnen zijn. 

 


Deel dit artikel: