kleine filosofie van de digitale onthouding door Hans Schnitzler

kleine filosofie van de digitale onthouding door Hans Schnitzler

Wat doen digitale apparaten met ons en wat voor invloed hebben ze op de maatschappij? Na het lezen van Kleine filosofie van de digitale onthouding heb je het antwoord op deze vraag. In het boek deelt filosoof Hans Schnitzler bijzondere inzichten over de impact van de smartphone, tablet en andere digitale apparaten.

Aanleiding tot het boek zijn ervaringen van ruim 100 studenten die meegedaan hebben aan een digitale detox. Bij zo’n detox gaan deelnemers een week lang  zonder smartphone, tablet of andere digitale apparaten door het leven. In slechts een week tijd ervaren veel studenten wat voor invloed de digitale apparaten hebben op hun leven.

Snapshotcultuur

“I have noticed this evening that several of you have chosen to experience this concert through a device with a small screen which offers an inferior simulacrum of the moment.

And hey, we cannot stop you, that’s your choice. Miss the entire concert by filming it, take it home and watch it and it will look and sound like shit! Everybody got a choice…”

Brian Molko (frontman van Placebo, tijdens een concert in Amsterdam in 2016)

Dit citaat dat Schnitzler in zijn boek deelt, beschrijft goed hoe de smartphone het gedrag van mensen beïnvloedt. Mensen zijn aanwezig bij het concert, maar missen de ervaring. Een inzicht van Schnitzler is dan ook dat digitale apparaten hebben geleid tot een ‘snapshotcultuur’ waarin we vooral momenten registreren door er bijvoorbeeld foto’s van te maken, maar die momenten niet bewust ervaren.

Een ander inzicht is dat de smartphone een soort van geestelijk teleportatiemiddel is die zorgt voor een ‘afwezige aanwezigheid’. Met de smartphone kun je ruimte en tijd overbruggen. Wanneer je bijvoorbeeld in de trein zit, kun je je telefoon pakken, en voor je het weet ben je op de plaats van bestemming. Hierdoor verliezen we volgens de auteur het contact met de ruimtes waarin we leven.

Nooit meer verveeld

Bij momenten van verveling duiken we meteen in onze digitale apparaten. Maar verveling is juist goed voor onze persoonlijke ontwikkeling. Want door na te denken en in ons hoofd gesprekken te voeren, vormen we onze persoonlijkheid. En dit geeft ons het vermogen om onszelf begrijpelijk te maken voor anderen. En als we onszelf begrijpelijk kunnen maken, is het makkelijker om onszelf in anderen te verplaatsen. Oftewel: verveling leidt tot de ontwikkeling van je persoonlijkheid en inlevingsvermogen.

En juist doordat digitale apparaten voor afleiding zorgen tijdens momenten van verveling zorgen ze ervoor dat we geen oog meer hebben voor onze omgeving of andere mensen. We worden als het ware doofstom voor de wereld om ons heen, zoals een digitale detoxer zelf heeft ervaren:

“Ik hoor eigenlijk nooit gesprekken tussen andere mensen, terwijl er overal mensen zitten te praten, maar ik vang het gewoon niet op, omdat ik zelf in ‘gesprek’ ben met mijn telefoon.”

Wanneer we de verbinding met de wereld om ons heen verliezen, horen we alleen de geluiden van degenen die zich in onze filterbubbel bevinden. En dat zorgt ervoor dat mensen van elkaar vervreemden.

Kort samengevat: digitale apparaten zorgen ervoor dat mensen uit elkaar gedreven worden, versterkt worden in hun eigen overtuigingen en het contact met de werkelijkheid verliezen.

Tenzij we met zijn allen wat bewuster met al die apparaten omgaan.

Is Kleine filosofie van de digitale onthouding de moeite waard?

In een recensie van De Volkskrant schrijft recensent Fokke Obbema dat Schnitzler een sterk boek heeft geschreven maar dat hij in het boek te grote stappen heeft gemaakt over het effect dat de smartphone in de toekomst op de maatschappij kan hebben. Hier ben ik het niet geheel mee eens. De digitalisering van de samenleving heeft verontrustende gevolgen, maar ze lijken in mijn ogen vrij reëel.

Het boek had wat toegankelijker geschreven mogen worden, het filosofische taalgebruik maakt het boek niet geschikt voor iedereen. En dat is jammer, want het boek bevat een aantal belangrijke inzichten. En daarmee is Kleine filosofie van de digitale onthouding een boek dat juist door iedereen gelezen zou moeten worden.


Deel dit artikel: