De Ladder van Lansink is een rangorde van mogelijkheden om afval zo milieuvriendelijk mogelijk te verwerken. Het is de standaard bij de verwerking van afval in Nederland en het is de bedoeling om bij het verwerken van afval de hoogst mogelijke positie op deze ladder te behalen. Ik heb kritisch gekeken naar deze duurzame ladder en deel in dit artikel dat het naleven van dit model juist schadelijk kan zijn voor het milieu.

De Ladder van Lansink

De mogelijkheden van duurzaam naar minst duurzaam volgens de Ladder van Lansink:

A. Preventie
B. Hergebruik
C. Sorteren en recyclen
D. Verbranden
E. Storten

Preventie
Het voorkomen van afvalvorming, bijvoorbeeld door geen boterhamzakje te gebruiken maar een broodtrommel.

Hergebruik
Het opnieuw gebruiken van producten. Bijvoorbeeld door een boterhamzakje meerdere keren te gebruiken.

Sorteren en recyclen
Het scheiden en verwerken van materialen om er nieuwe producten van te kunnen maken. Het boterhamzakje gooi je bij het plastic afval en komt zo bij ander plastic afval terecht zodat er nieuwe producten van gemaakt kunnen worden. Nascheiding bij restafval is ook mogelijk.

Verbranden
Het verbranden van materialen om afvalvorming te voorkomen en zo mogelijk energie op te wekken. Als het boterhamzakje bij het restafval terecht komt en niet meer gescheiden kan worden dan kan het verbrand worden zodat het energie levert.

Storten
Het storten van afval op vuilnisbelten. Dit gebeurt in Nederland niet meer.

In de praktijk wordt met de ladder van boven naar beneden gewerkt: pas als de hoogste optie niet mogelijk is wordt gekeken naar de optie daaronder. Daarmee lijkt het dus meer op een waterval die stroomt over verschillende plateaus, maar de waterval van Lansink bekt niet lekker. Modellen zoals de Ladder van Lansink klinken goed, zijn praktisch, overzichtelijk en gebruiksvriendelijk en daarom vaak erg populair. Hetversimpelen van complexe zaken tot een model dat op een bierviltje past heeft echter wel consequenties, zo ook bij de Ladder van Lansink.

Een kritische blik op de Ladder van Lansink

Hoewel de Ladder van Lansink er op het eerste oog logisch uit lijkt te zien, zitten er toch wel wat haken en ogen aan. Laten we daarom nog eens kritisch naar de ladder kijken. In tegenstelling tot hoe de ladder in depraktijk toegepast wordt, bekijken we de ladder nu van onder naar boven, de manier om een ladder te beklimmen lijkt me.

Storten
Het storten van afval staat onderaan de ladder en wordt daarmee gezien als minst milieuvriendelijke manier om afval te verwerken. Ik snap de gedachtegang: afval op vuilnisbelten neemt veel ruimte in en lekt (schadelijke) stoffen naar de bodem en de lucht. Zoals eerder gezegd gebeurt dit niet meer in Nederland. Maar op de een of andere manier zijn er met name in ontwikkelingslanden grote storthopen met afval. Vreemddat ontwikkelde landen met al hun mogelijkheden om vuilnisbelten veilig te managen juist het afval verschepen naar landen waar de middelen schaars zijn en de afvalhopen voor echte problemen kunnen zorgen.

Verbranden

Wanneer afval verbrand wordt, kan er energie uit opgewekt worden en tegelijkertijd iets gedaan worden om de afvalberg te verkleinen. Het probleem hiermee is dat de materialen die in onze maatschappij gebruikt worden vaak niet erg veilig zijn. Een voorbeeld is het populaire materiaal PVC, dat volgens Greenpeace de meest schadelijke plasticsoort is.

PVC bevat stoffen die kankerverwekkend zijn en de hormoonhuishouding kunnen verstoren. Allerlei verschillende soorten mogelijk schadelijke stoffen bij elkaar gooien en deze verbranden klinkt niet best. Het lijkt wel een experiment van een verstrooide professor: “Hier heb ik wat stofjes die kanker veroorzaken, hier nog wat stofjes die neurologische schade aanbrengen en hier nog wat ingrediënten die het hormoonstelsel in de war brengen. Laat ik er nu eens de fik insteken en kijken wat voor interessante chemische verbindingen er gemaakt zullen worden!”

We ademen dagelijks al een schadelijke cocktail van gifstoffen in dankzij de manier waarop wij onze maatschappij hebben ingericht, laten we daar eens een einde aan gaan maken.

Sorteren en recyclen
Goed idee om afval te scheiden en zo langer te kunnen doen met de materialen die al eerder gebruikt zijn, zo gaat het in de natuur ook. Als een blad van de boom valt, dan draagt het na composteren weer bij aan de groei van diezelfde boom. De natuur bestaat uit kringlopen en aangezien de natuur beter is in het creëren en in stand houden van leven dan de mens, is het een goed idee om haar voorbeeld te volgen.

Maar niet met de materialen die we nu aan het produceren zijn natuurlijk!

Waarom zou je in hemelsnaam reeds gebruikte schadelijke stoffen opnieuw willen gebruiken? Dat het materiaal er is wil niet zeggen dat we het ook zouden moeten gebruiken.

Hergebruik
Afval opnieuw gebruiken klinkt als een goede optie. Het is alleen jammer dat de producten die we nu nog vaak gebruiken niet gemaakt zijn om te hergebruiken. Veel mensen zijn gestopt met het opnieuw vullen van drinkflessen vanwege het vrijkomen van schadelijke stoffen in de drankjes, in plaats daarvan kopen ze degelijke drinkflessen die wel opnieuw gebruikt kunnen worden.

Preventie
In mijn ogen de beste maar ook lastigste manier om echt iets te doen aan het afvalprobleem. Want voor preventie is het niet alleen nodig dat mensen minder gaan consumeren, maar ook dat er alternatieven beschikbaar zijn die milieuvriendelijk zijn. Als je bijvoorbeeld een broodtrommel gebruikt in plaats van een boterhamzakje dan lijkt dat een goede stap. Als een broodtrommel echter meer milieu-impact heeft dan de boterhamzakjes die je gedurende de levensduur van de broodtrommel zou gebruiken, dan is het niet de meest duurzame optie.

Een voorbeeld: een broodtrommel die drie jaar meegaat, zou milieuvriendelijker moeten zijn dan de circa 720 boterhamzakjes die je in die tijd gebruikt zou hebben. Hiervoor moet je kijken naar veel verschillende factoren zoals het materiaalgebruik en energieverbruik tijdens productie en afdanken van zowel de broodtrommel als de boterhamzakjes. Als de broodtrommel van plastic zou zijn en de boterhamzakjes van biologisch afbreekbaar materiaal, dan is het lastig om de meest milieuvriendelijke optie aan te wijzen. De broodtrommel bevat schadelijke materialen die in het milieu blijven circuleren, terwijl de plastic zakjes na gebruik in het compostvat of biobak kunnen en weer dienen als groeimateriaal voor nieuw leven.

Versimpeling van complexe materie

Het versimpelen van complexe materie tot een simpel model is niet per definitie slecht. De Ladder van Lansink kan goed als handvat functioneren om zo milieuvriendelijk mogelijk afval te verwerken. Ik wil alleen aantonen dat het model niet uitputtend is. Het is noodzakelijk om in te zien hoe complex de materie is en dat het niet verstandig is om klakkeloos de volgorde van dit model na te leven. Want dat kan leiden tot ongewenste situaties. Zo schreef ik eerder al over het gevaar van micro- en nanoplastics door recycling van plastic.

Veel producten die we gebruiken zijn slecht ontwikkeld en gelukkig wordt er hard gewerkt om goede producten te ontwikkelen vanuit de cradle-to-cradle methode. Wat we met de slecht ontwikkelde producten aan moeten is nog een gigantische uitdaging. Het verkleinen van schadelijk afval tot steeds kleinere deeltjes lijkt me een gevaarlijk experiment. Als je een boterhamzakje op een vuilnisbelt stort, dan is het te managen; je kunt het zien en vastpakken. Als je dat zakje gaat verbranden of recyclen dan wordt het zakje versnipperd tot kleine, onzichtbare en schadelijke deeltjes die door mensen en dieren worden ingeademd en in het lichaam opgenomen worden.

De duurzame trein

Zoals je hebt kunnen lezen, heb ik op elke trede van de Ladder van Lansink wel iets van kritiek geuit. Het leveren van kritiek is makkelijker dan het aandragen van oplossingen. Ik zou willen dat ik een goede oplossing voor het gigantische afvalprobleem zou hebben waar we mee kampen maar ik kan helaas van schroot geen goud maken. We moeten hoognodig de verschuiving maken naar een maatschappij waarin we alleen de bovenste drie treden van de ladder nodig hebben door minder te consumeren en milieuvriendelijkere materialen te gebruiken.

Gelukkig zien we steeds meer initiatieven richting een milieuvriendelijke maatschappij ontstaan: mensen nemen hun eigen tasje mee naar de winkel, scheiden hun afval en kopen steeds vaker duurzamere producten, mede dankzij overheidsbeleid. Bedrijven zetten zich steeds meer in op duurzamere bedrijfsvoering en steeds meer producten zijn biobased.

De duurzame trein is aardig vaart aan het maken en het is fantastisch om te leven in een tijdperk waarin de mensen hun collectieve brein inzetten om de blunders uit het verleden goed te maken. Ik heb dan ook goede hoop dat we samen kunnen zorgen voor een tijdperk waarin de wereld en al haar bewoners zullen floreren.


Deel dit artikel: