Waarom Yuval Noah Harari verwacht dat er in de toekomst geen mensen meer zullen zijn

Een aantal weken geleden sprak Yuval Noah Harari op de jaarlijkse bijeenkomst van het World Economic Forum. De zaal hing aan zijn lippen toen hij zijn beeld van de toekomst deelde:

“Wij zijn waarschijnlijk een van de laatste generaties van Homo Sapiens. Binnen een eeuw of twee zal de aarde gedomineerd worden door entiteiten die meer van ons verschillen dan wij verschillen van neanderthalers of chimpansees. Dit komt omdat we in de komende generaties zullen leren om lichamen, hersenen en het bewustzijn te creëren. Dit zullen de hoofdproducten worden van de economie van de 21e eeuw”

“Hoe zullen de toekomstige heersers van de planeet eruitzien? Dit zal besloten worden door de mensen die de data bezitten. Degenen die de data bezitten, beheersen de toekomst. Niet alleen van de mensheid, maar de toekomst van het leven zelf.” 1

Yuval Noah Harari tijdens de jaarlijkse bijeenkomst van het World Economic Forum. Bron: World Economic Forum.

Wat er over 200 jaar kan gebeuren vind ik niet heel erg interessant. Het heden biedt ons al voldoende uitdagingen (klimaatverandering, ongelijkheid, een groeiende wereldbevolking, verschuivende machtsverhoudingen en antibioticaresistentie, om zomaar wat te noemen). En 200 jaar in de toekomst klinkt voor mij meer als sciencefiction dan non-fictie.

De ontwikkelingen die zich in de komende generaties kunnen gaan afspelen vind ik daarentegen een stuk belangrijker. In zijn toespraak sprak Harari over deze ontwikkelingen. En in tegenstelling tot zijn mensloze toekomstbeeld, hebben deze ontwikkelingen een erg laag sciencefictiongehalte. Sterker nog, het zijn ontwikkelingen die we vandaag de dag al kunnen waarnemen.

De geschiedenis én toekomst van de mens in 3 boeken

Ik heb veel bewondering voor Harari. De manier waarop hij 70.000 jaar aan menselijke geschiedenis beschreef in ‘Sapiens’ is ongekend. Het lezen van dat boek heeft me geholpen om de wereld om me heen beter te begrijpen. Het is het beste boek dat ik ooit gelezen heb.

In ‘Homo Deus’, het vervolg op ‘Sapiens’, schetste Harari een beeld van de verre toekomst. Het boek leest lekker weg en bevat veel interessante ontwikkelingen en toekomstbeelden. Maar hoe verder je vooruitkijkt in de toekomst, hoe onzekerder de voorspellingen worden. En verder dan 50 jaar de toekomst in kijken is puur speculatie. Het boek was voor mij dan ook te ontastbaar. Ik houd wel van sciencefiction scenario’s, maar ik verwachtte wat anders van ‘Homo Deus’. Ik vond het boek vermakelijk, maar ik miste de impact die ‘Sapiens’ had.

Harari’s nieuwe boek ‘21 Lessons for the 21st Century’ staat gepland voor augustus van dit jaar. Zoals de titel al verklapt, gaat het boek over de tijd waarin we leven en de nabije toekomst. Harari geeft aan dat het boek zal beschrijven “…wat we moeten doen om ons voor te bereiden op de komende revolutie van de 21e eeuw”. 2

Ik weet niet hoe het met jou zit, maar het klinkt als een boek die ik erg goed kan gebruiken om de veranderingen in onze samenleving beter te begrijpen. Ik verwacht dan ook dat het boek bij mij net zo’n impact zal hebben als ‘Sapiens’. Voorspellingen voor de nabije toekomst zijn een stuk betrouwbaarder dan die van een verre toekomst. En Harari is een uitzonderlijk goede verhalenverteller en een groots visionair. Dus als iemand een beeld kan geven van wat ons deze eeuw te wachten staat, dan is hij het wel.

De verwachtingen zijn wederom hooggespannen en ik kan niet wachten tot ‘21 Lessons for the 21st Century’ uitkomt.

Waarom wij onze privacy maar al te graag zullen afstaan

In zijn toespraak gaf Harari aan dat er twee gelijktijdige revoluties zijn in de volgende vakgebieden:

  1. Informatica, en dan met name machine learning en kunstmatige intelligentie.
  2. Biotechnologie, en dan met name de neurowetenschappen.

“Tot vandaag de dag beschikte niemand over de noodzakelijke rekenkracht en noodzakelijke data om de mensheid te hacken. Als Sovjet-Unie’s KGB of de Spaanse Inquisitie je 24 uur per dag achtervolgden, zouden kijken naar alles dat je deed, zouden luisteren naar alles dat je zei, dan nog zouden ze niet de benodigde rekenkracht en biologische kennis gehad hebben om een touw te knopen aan wat er in je lichaam en hersenen gebeurde. En zo te begrijpen wat je denkt en wat je wil.” 3

De revolutie in de informatietechnologie zorgt voor meer rekenkracht en de ontwikkelingen in de neurowetenschappen zorgen ervoor dat we leren te begrijpen hoe de mens werkt. 150 jaar aan onderzoek in de biologie kan samengevat worden in drie woorden: organismen zijn algoritmen 4 en we zijn aan het leren om deze algoritmen te ontcijferen, aldus Harari.

Met biometrische sensoren kunnen biochemische processen gedigitaliseerd worden.

Als de twee revoluties samenkomen, ontstaat de mogelijkheid om de mens te hacken. Een belangrijke uitvinding die de twee vakgebieden bij elkaar brengt is de biometrische sensor. Deze sensor zet biochemische processen in het lichaam om in elektronische signalen. Deze signalen kunnen door een computer opgeslagen en geanalyseerd worden.

Ik voorspel dat jij en ik steeds meer data over onze lichamen zal gaan delen met organisaties. In eerste instantie dacht ik daar anders over. No way dat ik nanobots door mijn lichaam zou laten stromen die data verzamelen voor bedrijven zoals Google en Facebook.

Maar stel je voor dat de nanobots ziekteverwekkers kunnen signaleren, en misschien zelfs kunnen bestrijden. Dan zullen ze ervoor zorgen dat je gezond blijft. De gezondheidszorg is nu eigenlijk vreemd georganiseerd. We gaan meestal pas naar de dokter als we iets mankeren, met het risico dat we dan misschien al te laat zijn. Nanobots of andere technologische innovaties kunnen daar verandering in brengen.

In een podcast vertelde de ontzettend wijze Naval Ravikant dat we eigenlijk een stel apen zijn die op een kleine rots rondzwerven door een gigantisch universum. Het universum bestaat waarschijnlijk al zo’n tien miljard jaar en zal nog vele miljarden jaren blijven bestaan.

De mens stelt dus eigenlijk niet zoveel voor. Ik stel ook niet zoveel voor. Als ik sterf, dan zullen mijn nabestaanden om mij treuren. Een of twee generaties later zal niemand mij nog herinneren. Dus in feite maakt het voor het universum niet veel uit of ik besta. Onze levens vinden plaats in een kort moment in de tijd en in een kleine plaats in de ruimte. Ondanks deze kennis wil ik toch liever in leven blijven. Ik ben best wel gehecht geraakt aan dit nietszeggende leventje.

Dus als ik zou mogen kiezen tussen gezondheid en privacy, dan denk ik toch dat ik voor het eerste ga.

En daarmee zou ik mijn privacy afstaan aan de organisatie die de nanobots heeft ontwikkeld. De organisatie weet dan hoe mijn lichaam reageert op mijn omgeving. Ze zal aan mijn hormonen, hartslag, bloeddruk en andere indicatoren zien wanneer ik verliefd, boos of angstig ben.

Harari geeft aan dat degenen die de data beheersen enorm veel macht krijgen. Ze kunnen de behoeften van mensen voorspellen, emoties manipuleren en zelfs beslissingen voor hen nemen. Dit kan leiden tot een digitale dictatuur.

Ongeveer een jaar geleden schreef ik over een vraag die ik stelde tijdens een gastcollege:

“…denkt u niet dat wanneer de technologie al zo ver is om mensen te kunnen beïnvloeden aan de hand van psychografische kenmerken, en dat wanneer technologie zich nog verder ontwikkelt en het mogelijk maakt om de mensen te laten doen wat de mensen achter de technologie willen dat ze doen, dat we dan als het ware in een verborgen dictatuur zouden kunnen gaan leven en dat de ontwikkeling van technologie er zo voor zorgt dat een kleine groep personen de macht van de technologie heeft en dat op deze manier de ongelijkheid in de wereld toe kan nemen?”

Excuses voor deze enorm lange vraag. De Melvin van een jaar geleden hield blijkbaar meer van komma’s dan van punten.

Harari noemt het een digitale dictatuur, ik noemde het een verborgen dictatuur. Maar we bedoelen hetzelfde. Als de data in de handen komt te liggen van een te kleine groep mensen, zullen deze mensen de controle krijgen over andere mensen. Misschien zelfs zonder dat de andere mensen het weten. Ze kunnen dan door de elite bespeeld worden als marionetten.

De belangrijkste vraag van de 21e eeuw

Wanneer iets gehackt kan worden, dan kan het volgens Harari vaak ook gecreëerd worden. Stel je voor dat het menselijk lichaam gehackt kan worden, bijvoorbeeld door het DNA zo te bewerken dat je meer spiermassa krijgt. Stel je vervolgens voor dat mensen ook gecreëerd kunnen worden, bijvoorbeeld door ‘designer babies’ te ontwikkelen of door mensen te klonen.

Deze ontwikkelingen zouden leiden tot een verschuiving van evolutie naar intelligent design. Het gevolg hiervan is dat de elite voor het eerst in vier miljard jaar de toekomst van het leven op aarde zelf vorm kan geven.

Revoluties in informatica en biotech kunnen leiden tot een verschuiving van evolutie naar intelligent design.

In eerste instantie zouden ouders hun kinderen kunnen ontwerpen. Ze kiezen er dan bijvoorbeeld voor dat hun kind een genenpakket krijgt waar ze slimmer, gezonder, langer of gespierder door zullen worden. Deze kinderen zullen ouder worden en zich na een tijdje voortplanten. Ze zullen ook hun wensen aangeven voor hun designer baby. Deze baby wordt ook ouder en zal een leeftijd bereiken waarop hij of zij zich zal voortplanten. Dit gaat continu door.

Totdat er een punt bereikt wordt dat er een nieuwe soort ontstaat. Op dit punt zal de elite niet alleen tot een andere sociale klasse behoren, maar tot een geheel nieuwe soort. En dit zal volgens Harari in de komende 200 jaar gebeuren.

Om de mens voor te bereiden op deze toekomst, roept Harari wetenschappers, filosofen, rechtsgeleerden en dichters op om aandacht te besteden aan de vraag:

Hoe reguleer je het eigendom van data? 5

Zoals ik aan het begin van dit artikel al schreef, vind ik het niet zo interessant wat ver in de toekomst wel eens zou kunnen gebeuren. Er is gewoon te veel onzekerheid om voorspellingen te maken. Maar de ontwikkelingen die nu of binnenkort al plaats kunnen gaan vinden vind ik wel belangrijk. En de gebeurtenissen in de huidige maatschappij lijken erop te wijzen dat het beantwoorden van deze vraag steeds belangrijker wordt.

“De toekomst, niet alleen die van de mensheid, maar de toekomst van het leven zelf zou afhankelijk kunnen zijn van het antwoord op deze vraag.” Aldus Harari. 6

 

Geraadpleegde bronnen

  1. Coghlan, A: Klonen we straks mensen? Antwoord op de lastigste vragen in het kloondebat
  2. Ferriss, T: Naval Ravikant on The Tim Ferriss Show — Transcript
  3. Ireland, T: ‘I want to help humans genetically modify themselves’
  4. Kurzgesagt – In a Nutshell: Genetic Engineering Will Change Everything Forever – CRISPR
  5. World Economic Forum, Will the Future Be Human?

Deel dit artikel:

5 Reacties

Voeg toe →

  1. Mooi artikel. Mis nog wel de argumentatie waarom jij hem een visionair vindt: wat maakt hem tot visionair? Moet iedereen voldoen aan de criteria die jij voor hem hanteert om een visionair genoemd te worden?
    Verder mis ik jouw quote met argumentatie.

    • Deze definitie van een visionair lijkt mij een treffende: “Iedereen die zich vragen stelt die verder en dieper gaan dan in het dagelijks leven noodzakelijk is, is op dat moment een visionair.” (https://www.visionair.nl/wat-is-een-visionair/)

      Het mooie aan Yuval Noah Harari vind ik dat hij zijn expertise als historicus gebruikt heeft om de menselijke geschiedenis zorgvuldig te beschrijven. Hij heeft daardoor een goed begrip van wat de mens is en hoe deze zich gedraagt en de omgeving beïnvloedt. Vervolgens beschrijft hij hoe de mens de omgeving verder zou kunnen gaan beïnvloeden en de gevolgen daarvan. Harari houdt zich bezig met het bedenken van een mogelijke verre toekomst om ons allemaal daarop voor te kunnen bereiden. Hij zou zich kunnen beperken tot het lesgeven of schrijven van geschiedenisboeken. Maar hij kiest ervoor om zich bezig te houden met zaken die verder gaan dan nodig is in het dagelijkse leven. En dat maakt hem tot een visionair.

      Voor mij hoeft niet elke visionair zo ver de toekomst in te kijken. Wat ik verwacht van een visionair is dat deze niet alleen bezig is met de dagelijkse beslommeringen, maar verder denkt dan dat. Hier heb ik meerdere voorbeelden van:

      1. Een ondernemer die zichzelf vragen stelt over hoe zijn bedrijf er over 10 jaar uit zou moeten zien.
      2. Een topsporter die zichzelf in 2026 op de olympische spelen ziet staan.
      3. Een werknemer die zichzelf het doel stelt om hogerop in een organisatie te komen.

      Wat betreft de quote; de openingsquote van dit artikel vind ik mooi:

      “Wij zijn waarschijnlijk een van de laatste generaties van Homo Sapiens. Binnen een eeuw of twee zal de aarde gedomineerd worden door entiteiten die meer van ons verschillen dan wij verschillen van neanderthalers of chimpansees. Dit komt omdat we in de komende generaties zullen leren om lichamen, hersenen en het bewustzijn te creëren. Dit zullen de hoofdproducten worden van de economie van de 21e eeuw”

      Wie denkt hier nou over na?! Ik weet niet eens wat ik morgen ga eten. Misschien moet ik daar zelfs nog boodschappen voor doen! Kortom; dagelijkse beslommeringen. De visie van Harari gaat veel verder dan dat. Een eeuw of twee zelfs. Hierover nadenken is wat een visionair doet.

  2. Inhoudelijk goed stuk. Ik vind het bizar om te lezen dat tech bedrijven op een bepaald punt over zoveel data beheersen en daarmee eigenlijk ook over ons. Zoals je beschrijft is een ‘’verborgen’’ dictatuur eerder een gegeven wat ons te wachten staat dan een vrije keuze.

    Wat betreft de visie die in dit stuk wordt beschreven: Voor mij hebben visies altijd iets dromerigs, iets wat verder in de toekomst ligt, iets wat niet zomaar te behalen is en waarvoor gewerkt moet worden. Maar de visie van Yuval Noah Harari komt op mij meer over als een accurate voorspelling van 2023 waar Google, Apple en Amazon (nog meer) de macht hebben.

    • Goede aanvulling. Ik vind dit gezegde van Thomas Edison wel passend: “Vision without execution is just hallucination”. Visies hebben inderdaad wat dromerigs. Ze zijn abstract, liggen ver weg in de toekomst en kunnen altijd dromen blijven als er geen actie ondernomen wordt. Ik ben het met je eens dat de visie van Harari als een voorspelling overkomt. Ik hoop niet dat deze ook accuraat is. Ik troost me maar met de gedachte dat we de toekomst niet accuraat kunnen voorspellen, maar ons alleen kunnen voorbereiden op mogelijke toekomsten. Laat dit maar een mogelijke toekomst zijn die we op tijd weten te vermijden.

  3. Flink stuk. Maar zoals gezegd: is iemand die nadenkt over de toekomst direct een visionair? Misschien een wat beperkte definitie van een visionair.
    Ik zou zelf een visionair eerder zien als iemand die verder denkt dan de waan van de dag én daar een oordeel over heeft.
    Wat dat betreft zie ik Hurari niet direct als een visionair: ik mis wat richting aan zijn toekomstbeeld: wat moeten we hiermee als mensheid?
    Het boek Sapiens is vooral een schitterende terugblik. Je kunt wel beargumenteren dat iemand die zo’n geschiedenis beschrijft, altijd een visionair is: hij pikt er tenslotte met een reden de gebeurtenissen uit die hij beschrijft. Hier zit een gedachte en daarmee een waarde-oordeel (”wat is belangrijk genoeg om te beschrijven?”) in, wat het tot een bepaalde visie op de geschiedenis maakt.

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.